Ερώτηση προς τον Περιφερειάρχη αναφορικά με το Π.Δ. για τον Καϊάφα

ΠΡΟΣ
1. Πρόεδρο Περιφερειακού Συμβουλίου
2. Περιφερειάρχη
Κοινοποίηση:
3. Αντιπεριφερειάρχες
4. Περιφερειακούς Συμβούλους (μέσω ηλ. ταχυδρομείου)

ΕΡΩΤΗΣΗ

ΘΕΜΑ: Γνωμοδότηση του περιφερειακού συμβουλίου Δυτικής Ελλάδας επί της δημόσιας διαβούλευσης για την Ειδική Περιβαλλοντική Μελέτη (ΕΠΜ) και το σχέδιο Προεδρικού Διατάγματος (ΠΔ) που δόθηκε σε δημοσιότητα από το ΥΠΕΚΑ στις 8/8/2014 για τον «Χαρακτηρισμό των χερσαίων και θαλάσσιων περιοχών των «GR 2330005: Θίνες και παραλιακό Δάσος Ζαχάρως, Λίμνη Καϊάφα, Στροφυλιά, Κακόβατος», «GR 2330008: Θαλάσσια περιοχή Κόλπου Κυπαρισσίας: Ακρ. Κατάκολο-Κυπαρισσία» και «GR2550005: Θίνες Κυπαρισσίας (Νεοχώρι-Κυπαρισσία)» ως «Περιφερειακό Πάρκο Λίμνης Καϊάφα, Θινών Κυπαρισσίας και Θαλάσσιας περιοχής Κόλπου Κυπαρισσίας από το Ακρωτήριο Κατάκολο έως την Κυπαρισσία» και ίδρυση Φορέα Διαχείρισής τους».

Η περιοχή στην οποία αναφέρεται το σχέδιο Προεδρικού Διατάγματος αποτελεί σημαντικό κρίκο στην αλυσίδα των υγροτόπων της Δυτικής Ελλάδας. Εμφανίζει έναν πολύ σημαντικό συνδυασμό από δέλτα ποταμών, παράκτια δάση, διάφορους τύπους αμμοθινών, λιμναίων και υγροτοπικών εκτάσεων και θαλάσσιου οικοσυστήματος, δημιουργώντας ένα σύνθετο και ευαίσθητο παράκτιο περιβάλλον, με πολύ πλούσια χλωρίδα και πανίδα. Ιδιαίτερη σημασία έχει η ύπαρξη των εκτεταμένων αμμοθινών και η πολύ συχνή παρουσία της θαλάσσιας χελώνας Caretta caretta, για την ωοτοκία της οποίας κρίνεται ιδιαίτερα σημαντική η αμμώδης παραλία της περιοχής. Αποτελείται από τρεις περιοχές του δικτύου Natura 2000, δύο χερσαίες, την «GR 2330005: Θίνες και παραλιακό Δάσος Ζαχάρως, Λίμνη Καϊάφα, Στροφυλιά, Κακόβατος» και την «GR2550005: Θίνες Κυπαρισσίας (Νεοχώρι-Κυπαρισσία)» και μία θαλάσσια, την «GR 2330008: Θαλάσσια περιοχή Κόλπου Κυπαρισσίας: Ακρ. Κατάκολο – Κυπαρισσία».

Είναι θετικό βήμα το ότι η πολιτεία –έπειτα από πολύχρονη καθυστέρηση– εξετάζει την περιοχή ενιαία, ως ένα ενιαίο οικοσύστημα που αλληλεπιδρά και αλληλοεπηρεάζεται, χωρίς να διαφοροποιεί τις τρεις επιμέρους περιοχές του δικτύου Natura με βάση τις γεωγραφικές εντάξεις της κάθε περιοχής, σε διαφορετικό νομό, ή/και τη χερσαία ή θαλάσσια εξάπλωσή τους.

Ένα από τα πολύ αρνητικά στοιχεία της δημόσιας διαβούλευσης, που έγινε από 8/8/2014 και για ένα μήνα, για το σχέδιο ΠΔ, είναι ότι αυτή δεν ήταν στην ουσία δημόσια, αλλά κλειστή, δεν υπήρχε δηλαδή η δυνατότητα για δημόσιες παρεμβάσεις και έτσι δεν έγινε γνωστό ποιος παρενέβη και επί ποιων θεμάτων υπάρχουν κατατεθειμένες απόψεις.

– Η επιλογή για την όλη περιοχή, όπως προκύπτει από τη σχετική ΕΠΜ και το σχέδιο ΠΔ, είναι να χαρακτηριστεί σαν Περιφερειακό Πάρκο (δηλ. περιοχή σημαντική σε περιφερειακό επίπεδο). Αυτή η επιλογή χαρακτηρισμού είναι λανθασμένη, γιατί λόγω και μόνο της ύπαρξης και ωοτοκίας στην περιοχή της Caretta caretta (είδους που προστατεύεται από τη διεθνή, κοινοτική και εθνική νομοθεσία, στην κατηγορία κινδυνεύον) και της αναγνώρισης του Κυπαρισσιακού Κόλπου ως της 2ης μεγαλύτερης περιοχής ωοτοκίας της στη Μεσόγειο, η περιοχή θα έπρεπε να χαρακτηριστεί ως Εθνικό Πάρκο (χαρακτηρίζονται έτσι περιοχές μεγάλης έκτασης, που είτε λόγω της θέσης τους, όπως διασυνοριακές, είτε λόγω της εξέχουσας οικολογικής ή άλλης φυσικής σπουδαιότητάς τους θεωρούνται ως σημαντικές σε εθνικό επίπεδο), όπως χαρακτηρίστηκε και το Εθνικό Θαλάσσιο Πάρκο της Ζακύνθου.

– Ενώ στις παλαιότερες ΕΠΜ –που είχαν εκπονηθεί για τις επιμέρους περιοχές της Ηλείας και της Μεσσηνίας– και τα σχετικά σχέδια ΠΔ χαρακτηρίζονταν ως Περιοχές Προστασίας της Φύσης (ΠΠΦ) ευρύτερες ενιαίες συνεκτικές ζώνες με λειτουργική ενότητα, όσον αφορά την παρουσία τύπων οικοτόπων και ειδών, στο υπό διαβούλευση τελευταίο σχέδιο ΠΔ, παρατηρείται ο κατακερματισμός των ζωνών προστασίας στη χερσαία έκταση, σε τρεις κατηγορίες προστασίας ΠΠΦ, ΠΦΣ (Προστατευόμενοι Φυσικοί Σχηματισμοί) και ΠΟΙΚ (Περιοχές Οικοανάπτυξης) και τις αντίστοιχες πάμπολλες υποκατηγορίες τους, με την έκταση αυτών σε πολλές περιπτώσεις να είναι ιδιαίτερα μικρή, με αποτέλεσμα να γειτνιάζουν οι οικιστικές και λοιπές οχληρές χρήσεις/δραστηριότητες (των περιοχών ΠΟΙΚ) με τις προτεινόμενες ΠΠΦ και ΠΦΣ, που είναι μεγάλης ή ιδιαίτερης οικολογικής ή βιολογικής αξίας και που θα πρέπει να προφυλάσσονται από κάθε δραστηριότητα ή επέμβαση μπορεί να μεταβάλλει ή να αλλοιώσει τη φυσική κατάσταση, σύνθεση ή εξέλιξή τους. Η επιλογή αυτή γίνεται για να δώσει τη δυνατότητα της οικιστικής ανάπτυξης και λοιπών σχετικών χρήσεων/δραστηριοτήτων –μέσω των θυλάκων ΠΟΙΚ– στον πυρήνα των προστατευόμενων περιοχών, εξυπηρετώντας επενδυτικά σχέδια που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη για την περιοχή. Τέτοια είναι η επιλογή του χαρακτηρισμού σαν ΠΟΙΚ-4 της επιμήκους στενής λωρίδας γης με αμμοθινικούς σχηματισμούς που βρίσκεται ανάμεσα στην ΠΠΦ-3 «Αμμοθίνες και παράκτια ζώνη Νέδας – Κυπαρισσίας» και στην ΠΠΦ-4γ «Πευκοδάση κουκουναριάς και χαλεπίου πεύκης από Ελαία έως Αγιαννάκη», ενώ αυτή θα έπρεπε να χαρακτηριστεί ως ΠΠΦ. Το ίδιο ισχύει και για τις ΠΟΙΚ-2 και ΠΟΙΚ-3, «Νησί της Αγ. Αικατερίνης» και «Ιαματική Πηγή Καϊάφα» αντίστοιχα, που αφορούν τον πυρήνα του ευαίσθητου οικοσυστήματος του Καϊάφα, παραχωρώντας εκεί οικιστικές και λοιπές χρήσεις (όπως κατοικίας και παραθεριστικής κατοικίας, αναψυκτήριων, τουριστικών εγκαταστάσεων, στάθμευσης οχημάτων κ.λπ.), ενώ θα έπρεπε να χαρακτηριστούν ως ΠΠΦ και ΠΦΣ αντίστοιχα, με την πρόβλεψη για την αναβάθμιση και τον εκσυγχρονισμό των υφιστάμενων κτιρίων – εγκαταστάσεών τους, στο πλαίσιο της ήπιας ανάπτυξης – αξιοποίησης της περιοχής, με σεβασμό στη διατήρηση της ισορροπίας των μεγεθών – χρήσεων σε σχέση το τοπίο και τη φυσιογνωμία της περιοχής καθώς και τις σύνθετες λειτουργίες του οικοσυστήματος.

– Στο υπό διαβούλευση σχέδιο ΠΔ παρατηρείται η επιλογή χαρακτηρισμού πολλών ζωνών σαν ΠΦΣ (Προστατευόμενοι Φυσικοί Σχηματισμοί) –εισάγοντας σημαντικές διαφοροποιήσεις σε σχέση με την ΕΠΜ που εγκρίθηκε από τον Γ.Γ. του ΥΠΕΚΑ το 2012 μόνο για το κομμάτι της Ηλείας– που από τον ίδιο τον ορισμό τους «ως λειτουργικά τμήματα της φύσης ή μεμονωμένα δημιουργήματά της…» (Ν. 3937/2011), προκύπτει ότι δεν είναι η πλέον ορθή επιλογή για όλες τις ζώνες που χαρακτηρίζονται έτσι στο παρόν σχέδιο ΠΔ. Ειδικότερα, χαρακτηρίζεται σαν ΠΦΣ-2 η «Λίμνη Καϊάφα και τα παραλίμνια υγροτοπικά και δασικά ενδιαιτήματα», με επιμέρους ζώνες 2α, 2β, 2γ, 2δ και επιμέρους χρήσεις, ενώ βάσει των τύπων οικοτόπων, των ειδών, της οικολογικής/βιολογικής, καθώς και της αισθητικής αξίας της περιοχής, αυτή θα έπρεπε να χαρακτηριστεί ως ΠΠΦ (Περιοχή Προστασίας της Φύσης). Η επιλογή αυτή φαίνεται ότι γίνεται για να δώσει τη δυνατότητα περισσότερων επιτρεπτών χρήσεων –λόγω του «ελαφρύτερου» βαθμού προστασίας των ΠΦΣ σε σχέση με τις ΠΠΦ– εξυπηρετώντας επενδυτικά σχέδια που βρίσκονται ήδη σε εξέλιξη για την περιοχή.

– Στο υπό διαβούλευση ΠΔ (και τη σχετική ΕΠΜ) παρατηρούνται σημαντικές διαφοροποιήσεις και σε σχέση με την ΕΠΜ (και το σχέδιο ΠΔ) που εγκρίθηκε από τον Γ.Γ. του ΥΠΕΚΑ το 2012. Αυτές αφορούν το τμήμα των προστατευόμενων περιοχών της Ηλείας, όσον αφορά τη διαφορετική επιλογή χαρακτηρισμού πολλών ζωνών (λ.χ. ως ΠΦΣ) που δεν ίσχυε στην ΕΠΜ (ΠΔ) του 2012, και όσον αφορά την εισαγωγή και νέων μέτρων/ρυθμίσεων για τις περιοχές της Ηλείας που δεν αναφέρονταν στην ΕΠΜ (ΠΔ) του 2012. Οι διαφοροποιήσεις αυτές είναι κατ’ ελάχιστο αυθαίρετες γιατί δεν προκύπτουν από την νέα ΕΠΜ για την περιοχή. Η νέα ΕΠΜ αφορά και εξετάζει μόνο την προστατευόμενη περιοχή του Ν. Μεσσηνίας και όχι την Ηλεία, που αποτελούσε το αντικείμενο της ΕΠΜ του 2012. Έτσι, στο σχέδιο ΠΔ που δόθηκε σε διαβούλευση, δεν μπορεί να είναι σύννομη η ύπαρξη των διαφοροποιήσεων που αφορούν την περιοχή της Ηλείας (που δεν εξετάστηκαν – αξιολογήθηκαν στη νέα ΕΠΜ).

– Οι επιλογές χαρακτηρισμού των ζωνών προστασίας και του συνόλου της περιοχής και τα σχετικά μέτρα/ρυθμίσεις, στο σχέδιο ΠΔ, γίνονται για την προώθηση κύρια δύο επενδυτικών σχεδίων, «παραχωρώντας» χρήσεις και δυνατότητες ασύμβατες με το χαρακτήρα, την περιβαλλοντική αξία και την αποτελεσματική προστασία της περιοχής. Η πρώτη επένδυση, στον Ν. Ηλείας, που βρίσκεται σε φάση μελετών – αδειοδοτήσεων, αφορά το δημόσιο ακίνητο της ΕΤΑ/ΕΤΑΔ Α.Ε. στον Καϊάφα, που για την αξιοποίηση του εκπονήθηκε και εγκρίθηκε (το 2012) η ΕΠΜ του 2011. Το εν λόγω ακίνητο περιλαμβάνει το νησί της Αγ. Αικατερίνης (ΠΟΙΚ-2), την ιαματική πηγή Καϊάφα (ΠΟΙΚ-3), παραλίμνιες υγροτοπικές και δασικές εκτάσεις και τη λίμνη Καϊάφα (ΠΦΣ-2), σπηλιές και βραχώδεις ορθοπλαγιές (ΠΦΣ-1) και περιοχή των αμμοθινών (ΠΠΦ-1) και του παράκτιου δάσους της περιοχής (ΠΠΦ-2). Για το εν λόγω ακίνητο έχει εκπονηθεί το 2009 –πριν από τη θεσμοθέτηση χρήσεων – δεσμεύσεων για την προστατευόμενη περιοχή μέσω ΕΠΜ/ΠΔ– από μεγάλο βρετανικό γραφείο για λογαριασμό της ΕΤΑ, το Master Plan του συνολικού σχεδιασμού της ανάπτυξής του, με στόχο τη δημιουργία ενός «οικολογικού-οικογενειακού πάρκου περιπέτειας». Η επιλογή τέτοιας ανάπτυξης για την περιοχή, εκτός του ότι είναι απολύτως ασύμβατη με την προστασία, διατήρηση και διαχείριση της φύσης και του τοπίου της, δείχνει σαν οι καλοπληρωμένοι Βρετανοί ειδήμονες, καθώς και οι υπεύθυνοι της ΕΤΑ/ΕΤΑΔ να μην έκαναν ούτε καν τον κόπο να επισκεφτούν την περιοχή για την οποία τόσο μεγαλόπνοα σχέδια ευαγγελίζονται. Γιατί αν το είχαν κάνει, είναι προφανές ότι θα έβλεπαν ότι η προστατευόμενη περιοχή την οποία σχεδιάζουν να μετατρέψουν σε ένα μεγάλο, πολυτελές, μοντέρνου τύπου Water Park (γεμάτο τεχνητές κατασκευές και πλήρες σε δραστηριότητες αθλητισμού/αναψυχής) είναι ιδιαίτερη, πολυποίκιλη και ευαίσθητη, τόσο από άποψη προστασίας και διαχείρισης των πολύ σημαντικών τύπων οικοτόπων και των ειδών της, όσο και από άποψη διατήρησης της ποικιλομορφίας του τοπίου της, της φυσιογνωμίας της, της αρχιτεκτονικής της και της ιστορικής κληρονομίας της. Το σύνθετο αυτό μωσαϊκό την έχει κάνει μοναδική και πολύτιμη σε εθνικό και ευρωπαϊκό επίπεδο και παρεμβάσεις/χρήσεις σαν τις προγραμματιζόμενες θα προκαλούσαν μη αντιστρεπτές και ουσιώδεις περιβαλλοντικές επιπτώσεις, θέτοντας σε σοβαρό κίνδυνο την ακεραιότητα της προστατευόμενης περιοχής ως προς τις οικολογικές της λειτουργίες. Το σχεδιαζόμενο σύγχρονο και πολυτελές Water Park –αν κρίνεται πως αποτελεί δομή/επένδυση που θα αυξήσει το τουριστικό προϊόν της χώρας– θα μπορούσε να χωροθετηθεί/αναπτυχθεί σε κάποια άλλη περιοχή, που να μην καλύπτεται από τόσο ισχυρές περιβαλλοντικές δεσμεύσεις, και σίγουρα όχι σε βάρος των λειτουργιών του σύνθετου και ευαίσθητου παράκτιου περιβάλλοντος που απαντάται στην περιοχή του Καϊάφα. Η δεύτερη επένδυση, στον Ν. Μεσσηνίας, αφορά την «αξιοποίηση» της στενής επιμήκους λωρίδας αμμοθινικών διαπλάσεων, δηλ. της ΠΟΙΚ-4, για τη δημιουργία περιοχής παραθεριστικής κατοικίας πάνω στον δεύτερο πιο σημαντικό χώρο ωοτοκίας της Caretta-caretta στη Μεσόγειο.

Η όλη περιοχή, δηλαδή οι τρεις περιοχές του δικτύου Natura 2000 και οι περιφερειακές αυτών εκτάσεις, θα πρέπει να προστατευτεί άμεσα, με ένα ΠΔ που θα προστατεύει αποτελεσματικά το σύνθετο και ιδιαίτερα ευαίσθητο παράκτιο περιβάλλον, τους οικόποπους, τη χλωρίδα και την πανίδα του τόπου. Οι δεσμεύσεις που θα απορρέουν από αυτό θα πρέπει να είναι ξεκάθαρες, να μην υποκρύπτουν αλλότριες προθέσεις επενδυτών ή/και της πολιτείας, να διασφαλίζουν την αποτελεσματική προστασία, διατήρηση και διαχείριση της φύσης και του τοπίου ως φυσικής κληρονομιάς και πολύτιμου εθνικού πόρου. Παράλληλα θα πρέπει να εξασφαλίζουν και την επιβίωση των κατοίκων της ευρύτερης περιοχής, μέσω ενός μοντέλου αειφορίας, εναλλακτικών δραστηριοτήτων και παραγωγικής διαδικασίας, προς όφελος τόσο των κατοίκων όσο και του περιβάλλοντος και των επερχόμενων γενιών.
Επισημαίνεται ότι, σύμφωνα με την παρ.7 του άρθρου 6 του Ν. 3937/2011 «Τα σχέδια προεδρικών διαταγμάτων των πράξεων χαρακτηρισμού της παραγράφου 1 ανακοινώνονται πριν από την οριστική διατύπωσή τους στους αρμόδιους Οργανισμούς Τοπικής Αυτοδιοίκησης και κατατίθενται υποχρεωτικά σε δημόσια διαβούλευση για διάστημα ενός μηνός, στη διαδικτυακή πύλη ελεύθερης πρόσβασης του Υπουργείου Περιβάλλοντος, Ενέργειας και Κλιματικής Αλλαγής». Σύμφωνα με τα ανωτέρω, το σχέδιο ΠΔ θα έπρεπε να έχει ανακοινωθεί στους ΟΤΑ α΄ και β΄ βαθμού της γεωγραφικής του περιοχής δηλ. στους τέσσερις Δήμους, Τριφυλίας, Ζαχάρως, Ανδρίτσαινας – Κρεστένων και Πύργου και στις δύο Περιφέρειες, Πελοποννήσου και Δυτικής Ελλάδας για να εκφράσουν τη γνώμη τους επί αυτού, πράγμα που δεν προκύπτει ότι έχει γίνει.

Με βάση τα παραπάνω, ερωτάται ο περιφερειάρχης:

  1. Προτίθεστε να διεκδικήσετε το ρόλο που αναθέτει ο νόμος στην Περιφέρεια Δυτικής Ελλάδας περί γνωμοδότησης για το ΠΔ και παρέμβασης σε ένα τόσο σημαντικό ζήτημα που αφορά τόσο την αειφορία όσο και το στρατηγικό σχεδιασμό ανάπτυξης της περιοχής με όρους κοινωνικούς, περιβαλλοντικά ορθούς και με την πραγματική συμμετοχή των πολιτών;
  2. Ποια είναι η θέση της Περιφερειακής Αρχής επί του θέματος;
    Παράλληλα θεωρούμε ότι το συγκεκριμένο ζήτημα θα πρέπει να αποτελέσει θέμα συζήτησης στο Περιφερειακό Συμβούλιο με την παρουσία όλων των εμπλεκομένων και ενδιαφερομένων φορέων.

Οι ερωτώντες περιφερειακοί σύμβουλοι
Βασίλειος Χατζηλάμπρου
Κωνσταντίνος Γαβριηλίδης
Ευάγγελος Κατσακούλης
Κωνσταντίνος Κούστας
Ιωάννης Κολοβός